Statystyka upadłości konsumenckich – z jakich powodów upadają kobiety, a z jakich mężczyźni?

Prawo upadłościowe jest dziedziną prawa, która nacechowana jest znacznym formalizmem. Wnioski wymagane przez ustawę upadłościową wymagają od ich twórców wykazania się umiejętnościami chłodnej oceny prawno-faktycznej oraz ekonomicznej, załączenia ściśle wymaganych dokumentów, gdzie nie pozostawia się zbyt wiele miejsca na indywidualizm – sprawozdania finansowe winny być przygotowane na dokładnie określony dzień, lista wierzytelności powinna zawierać dokładnie wskazane dane, a stan faktyczny w większym stopniu składa się z prawem wymaganych oświadczeń, niż z bogatych opisów. 

We wnioskach o ogłoszenie upadłości brak jest miejsca na okazywanie emocji i barwne interpretacje prawne. Wnioskodawca jest tu traktowany niemal jak równanie matematyczne, gdzie koszty postępowania i przynajmniej minimalna możliwość zaspokojenia wierzycieli równa się zgodzie na otwarcie postępowania. Także na rozprawach, które mają miejsce w ramach procedur upadłościowych, próżno szukać scen niczym z filmów o prawnikach.

Wyjątkiem od wskazanych wcześniej reguł, które rządzą prawem upadłościowym, jest upadłość osób fizycznych, które działalności gospodarczej nie prowadzą, czyli tzw. upadłość konsumencka.

W sprawach z zakresu upadłości konsumenckiej – choć ustawodawca starał się doprowadzić do zautomatyzowania postępowania – automatyzacji nie doświadczymy. Zarówno w sprawach sprzed nowelizacji, która weszła w życie 24 marca 2020r., jak i obecnie mamy do czynienia ze znacznym uzależnieniem kierunku (oraz powodzenia) tego postępowania od przyczyn, dla których staliśmy się niewypłacalni. Słynne już negatywne przesłanki rażącego niedbalstwa oraz winy w powstaniu stanu niewypłacalności są koszmarem uczestników postępowania o ogłoszenie upadłości… z tą różnicą, że obecnie te koszmary pojawiają się na innym etapie postępowania, niż jeszcze miało to miejsce przed nowelizacją.

Skoro poruszone zostały już przesłanki ogłaszania upadłości, czy też nie dokonania umorzenia postępowania, to warto spojrzeć na upadłość konsumencką od nieco innej strony - od strony statystyki. Dlaczego wnioskodawcy stają się niewypłacalni? Co leży u podstaw ich decyzji o złożeniu wniosku o ogłoszenie upadłości? Przyjrzymy się danym w ujęciu statystycznym.

Warto zauważyć, że dane wskazane w dalszej części niniejszego artykułu nie są danymi ze zbiorów statystycznych, oderwane od rzeczywistości prowadzonych w kancelarii spraw. Są to dane sporządzone o aktualne zestawienia spraw prowadzonych obecnie przez FixUp Kancelarię Adwokacką. Za każdą z tych liczb stoi konkretny przypadek - człowiek, który stanął przed trudnym wyborem życiowym, tuż po tym, gdy jego zdolności bieżącego regulowania zobowiązań uległy gwałtownemu załamaniu. Analiza opiera się o przyczyny powstania stanu niewypłacalności z podziałem na wnioskodawczynie i wnioskodawców.

Zestawienia przygotowane zostały w oparciu o analizę stanu faktycznego 228 osób, których sprawy o upadłość konsumencką są obecnie prowadzone w kancelarii. Nie zostały uwzględnione sprawy już zakończone, zarchiwizowane lub takie, które lada moment uzyskają taki status. Spośród 228 osób, które są w trakcie procedury upadłościowej osób fizycznych: 47,4% to kobiety, natomiast 54,6% to mężczyźni.

Przyczyny, dla których klient decyduje się na złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości zostały ujęte w rozumieniu przyczyn, dla których dana osoba stała się niewypłacalna. Przyjęte zostały następujące czynniki – (1) własna działalność gospodarcza, (2) wadliwe decyzje finansowe, (3) nałóg własny, (4) choroba, rodzina, (5) działalność gospodarcza obca.

Ad. (1) własna działalność gospodarcza – oznacza sytuację, w której za główną przyczynę niewypłacalności należy uznać prowadzoną działalność gospodarczą jako tzw. jednoosobowa działalność gospodarcza. To także przyczyny takie jak zadłużenie z tytułu odpowiedzialności za zobowiązania spółki z ograniczoną odpowiedzialnością oraz zobowiązania związane z posiadania statusu wspólnika w spółkach osobowych w rozumieniu Kodeksu spółek handlowych. Pod tym pojęciem kryje się także czynnik, gdzie niewypłacalność jest bezpośrednim skutkiem utraty pracy (z uwagi na to, że takich przypadków jest obecnie poniżej 5, poddawanie ich odrębnej kategorii było pozbawione sensu).

Ad. (2) wadliwe decyzje finansowe – pod tym pojęciem kryje się przede wszystkim sytuacja, w której do niewypłacalności doprowadziło przeszacowanie możliwości w zakresie spłaty zobowiązań kredytowych i pożyczek, a także tzw. spirala zadłużenia.

Ad. (3) nałóg własny – oznacza powstanie niewypłacalności wskutek własnego nałogu: narkomanii, alkoholizmu, zakupoholizmu lub hazardu.

Ad. (4) choroba, rodzina – pod tymi danymi kryją się przypadki, w których dłużnik stał się niewypłacalny wskutek choroby własnej lub członka rodziny, będącego bezpośrednio pod jego opieką. Ewentualnie niewypłacalność jest efektem nadmiernego wsparcia finansowego członków rodziny, a także reperkusje wynikające z posiadania cech osoby współuzależnionej. 

Ad. (5) działalność gospodarcza obca – to przypadki, w których osoba faktycznie prowadząca działalność gospodarczą… jej nie prowadziła. Z uwagi na skalę tego problemu w jednej z badanej grup, zyskał on odrębną kategorię. Oznacza to sytuacje, w których osoba niewypłacalna była wyłącznie formalnie jako tą, która przedsiębiorstwo prowadzi, natomiast faktycznie działalność była prowadzona przez osoby trzecie. Obejmuje to przypadki, a których działalność gospodarcza została założona na prośbę małżonka, założona na prośbę osoby trzeciej, założona, bowiem osoba zainteresowana posiadała zadłużenie własne, a także przypadki, w których osoba posiada zadłużenie z powodu poręczenia zobowiązań z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej innego przedsiębiorcy.

Na załączonych zestawieniach widać wyraźnie znaczącą różnicę pomiędzy przyczynami, dla których niewypłacalność powstaje u kobiet a tymi, dla których niewypłacalność powstaje u mężczyzn. Wśród kobiet dominują przesłanki o charakterze społecznym – a więc choroba własna lub u członka rodziny, a także przesłanka, którą określona została jako „działalność gospodarcza obca”. Wśród mężczyzn jest to w przeważającej większości własna działalność gospodarcza oraz kategoria określana jako „choroba, rodzina”.

Przyczyna złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości konsumenckiej określona tutaj jako „choroba, rodzina” – w przypadku kobiet, aż w 71% oznacza opiekę nad osobą chorą, niepełnosprawną, a nie chorobę własną. Oznacza to, że przyczyn niewypłacalności u tych kobiet należy upatrywać w obniżonych możliwościach zarobkowych lub całkiem uniemożliwionym zarobkowaniu, a który to stan związany jest z chorobą członka rodziny. To także opieka nad dziećmi od urodzenia niepełnosprawnymi. W wielu przypadkach w tej grupie, niewypłacalność wynika także z przeszacowania możliwości kredytowych, przy czym środki te były w całości lub w przeważającej większości przeznaczane na zaspokojenie bieżących potrzeb chorego lub jego leczenie. 

Wśród mężczyzn – w tej kategorii – niewypłacalność spowodowaną opieką nad osobą trzecią można określić u 9% przypadków. Pozostałe to schorzenia własne i związane z tym koszty lub obniżona możliwość zarobkowania.

W mojej ocenie, na szczególną uwagę zasługuje kategoria „działalność gospodarcza obca”. Jest to zaskakująco szerokie zjawisko, zwłaszcza wśród kobiet. W zatrważającej większości przypadków są to działalności gospodarcze założone na prośbę mężów lub partnerów, później przez nich faktycznie prowadzone. W większości tych przypadków kobiety nie miały rzeczywistego obrazu stanu swojego przedsiębiorstwa – wprowadzane w błąd wprost lub informowane w niepełnym zakresie o poziomie posiadanego zadłużenia.

Możliwość komentowania jest wyłączona.